Od dziś zaczynamy cykl wpisów „najczęściej zadawane pytania”. Będziemy tu, na blogu, odpowiadać na pytania o tematyce artystycznej i hobbystycznej, zachęcamy do wysyłania do nas pytań, a na co ciekawsze będziemy odpowiadać.

Dziś rozprawimy się z kwestią: „czym się różnią od siebie tempery i gwasze”

TEMPERY - nazwa "tempera" pochodzi z czasów średniowiecza, wywodzi się od łacińskiego słowa temperare – mieszać. Tempera wodna jest to najprostsza technika malarska i stosowana była już przez ludzi epoki kamiennej w malowidałach naskalnych. Także w starożytnym Egipcie malowano temperą obrazy na ścianach, papirusach i deskach gipsowo-kredowych. Znane były też w średniowieczu i używano ich najczęściej do podmalówek pod obrazy olejne. Mają one podobne właściwości i konsystencję do farb olejnych, ale dużo szybciej schną, co bardzo dobrze się sprawdzało przy początkowych fazach w malarstwie olejnym. Do tego nie potrzebują wcześniejszego gruntowania podłoża (ważne przy malowidłach naściennych). Temperami można malować równie dobrze na płótnie jak i na desce (np. ikony), papierze itd.

Farby te mają formę emulsji – zwane są też emulsją temperową. Zawdzięczają to swojemu składowi, który to, oprócz pigmentów, zawiera 3 ważne składniki.

Skład tempery można podzielić na trzy elementy:

  • faza tłusta – olej schnący lub werniks,

  • faza wodna – woda lub wodny roztwór kleju,

  • emulgator – kiedyś: żółtko jaja kurzego, mleko, kazeina, sok figowy, sok czosnkowy, żywice drzew liściastych, dziś raczej: syntetyczne środki powierzchniowo czynne.

 W zależności od proporcji podstawowych składników tempery można podzielić na :

  • TEMPERY TŁUSTE

    • przewaga fazy tłustej - oleju lub werniksu,

    • długo schną,

    • z czasem po wyschnięciu wodoodporne, i wyglądem przypominają farby olejne,

    • konsystencja farb olejnych

    • używane do modelowania szczegółów w nadmalówkach,

  • TEMPERY CHUDE

    • przewaga fazy wodnej – wody lub wodnego roztworu kleju

    • schną szybko,

    • po wyschnięciu jaśnieją,

    • zmywalne wodą,

    • przypominają gwasz

    • używane do podmalówek.

W obecnych czasach klasyczna farba tempera jest wypierana przez farby akrylowe, które podobnie jak tempery oparte są na wodnych emulsjach, z tym, że jako spoiwa używa się roztworów żywic akrylowych. Sprzedawane dziś tempery są często temperami tylko z nazwy, a w zasadzie są to gęste farby klejowe.

 Sandro Botticelli, tempera na płótnie 172,5 x 278,5 cm  Andrej Rublow, farby temperowe  Jan van Eyck, farby temperowe

 

GWASZE podobnie jak tempery, znane są w Europie od średniowiecza, ale najbardziej znane stały się w XVII i XVIII wieku. Nazwa "gwasz" pochodzi z języka włoskiego, od wyrazu guazzo oznaczającego wilgoć lub rosę.
Gwasze, tak jak tempery, także były wykorzystywane w malarstwie olejnym jako podmalówki. Jednakże gwasze swym składem bardziej przypominają akwarele niż tempery czy farby olejne, Są to farby wodne i podobnie jak akwarele spoiwem w nich jest guma arabska. Podłoże do malowanie gwaszem powinno być zagruntowane, żeby farba nie była mono wchłaniana, aczkolwiek nie jest to konieczne. Najczęściej przy tej technice jako podkład malarski stosuje się papier, ale równie dobrze może to być karton, tektura pergamin czy płótno.

W skład gwaszy wchodzą (oprócz pigmentów):

  • woda

  • guma arabska (jako spoiwo)

  • kreda lub biel (ołowiana lub cynkowa)

Dzięki zawartości kredy (bieli), gwasze są farbami kryjącymi (w odróżnianiu do akwareli), ale warto pamiętać, że także dlatego po wyschnięciu znacznie jaśnieją i stają się matowe. Obraz namalowany gwaszami warto zawerniksować ponieważ są one mało odporne na wilgoć i promienie słoneczne, pod wpływem werniksu praca może jednak zciemnieć. Podobnie jak tempery chude, gwasze nawet po wyschnięciu są wodorozcieńczalne. Malując warto też zwrócić uwagę aby nie nakładać farby „prosto z tuby” ponieważ po wyschnięciu farba może się kruszyć, a nawet łuszczyć. Malowanie gwaszami jest o wiele prostsze od malowania akwarelami, ale także tu trzeba uważać i gotową kompozycję mieć już opracowaną w głowie, ponieważ farba szybko schnie, a także przemalowywanie gwaszy jest bardzo trudne (szczególnie nakładanie kolejnych warstw farby na siebie może spowodować pękanie i kruszenie się pracy po wyschnięciu). Można temu zaradzić malując na mokrym podłożu (podobnie jak w przypadku akwareli) dzięki czemu farba będzie dłużej mokra i bardzie podatna na mieszanie kolorów czy przejścia tonalne. Ciekawe efekty daje też łączenie gwaszy z akwarelą, tworząc tak zwane laserunki - nakładane na siebie warstwy farby tworzą przezroczyste i półprzezroczyste elementy kompozycji dając efekt wypukłości czy trójwymiarowości.

Gwasze z powodzeniem były kiedyś wykorzystywane do wykonywania ilustracji do książek, plakatów czy też do odręcznych szkiców przez projektantów mody. Dziś gwasze odeszły trochę w niepamięć (podzielając los temper) i zostały wyparte przez farby akrylowe lub komputery (jeśli chodzi o projektowanie), ale nadal pewne formy gwaszy są stosowane w szkołach pod mniej chlubną nazwą jako „plakatówki”.

William Turner, ołówek, akwarela, gwasz  Vincent van Gogh, gwasz  Henri Matisse, gwasz